PRAVILNIK O KVALITETU I DRUGIM ZAHTEVIMA ZA JESTIVO BILJNO ULJE I MASTI, MARGARIN I DRUGE MASNE NAMAZE, MAJONEZ I SRODNE PROIZVODE

Br. 54/99 i 20/2000

I OSNOVNE ODREDBE

Član 1

Ovim pravilnikom propisuju se kvalitet i drugi zahtevi koji za jestiva biljna ulja, jestive biljne masti, margarin i druge masne namaze, majonez i srodne proizvode (u daljem tekstu: proizvodi) moraju biti ispunjeni u proizvodnji i prometu.

Ovaj pravilnik ne odnosi se na jestivo maslinovo ulje i jestive životinjske masti.

Član 2

Za proizvode za koje ovim pravilnikom nisu propisani kvalitet i drugi zahtevi, kao i za proizvode za koje je ovim pravilnikom izričito propisano, proizvođač je dužan da pre početka proizvodnje donese proizvođačku specifikaciju.

Proizvodačka specifikacija mora da sadrži kratak opis tehnološkog postupka proizvodnje, kao i izveštaj o izvršenom ispitivanju pokazatelja kvaliteta proizvoda (zdravstvena ispravnost, organoleptičke, fizičke i hemijske karakteristike).

O donetim proizvođačkim specifikacijama proizvođač vodi evidenciju, koja mora da sadrži sledeće podatke:

1. evidencijski broj specifikacije;
2. datum donošenja proizvođačke specifikacije;
3. naziv i sedište proizvodača;
4. naziv proizvoda i njegovo trgovačko ime, ako ga proizvod ima;
5. datum početka proizvodnje prema proizvođačkoj specifikaciji;
6. datum o izvršenom ispitivanju pokazatelja kvaliteta proizvoda;
7. grupu kojoj proizvod pripada prema odredbama ovog pravilnika;
8. učešće osnovnih sastojaka u odnosu na neto količinu proizvoda;
9. funkcionalnu gnipu upotrebljenih aditiva i njihov naziv ili brojčana oznaka aditiva, primer: antioksidans (alfa-tokoferol) ili antioksidans (E 307);
10. vrstu i količinu sastojaka dodatih radi povećanja biološke vrednosti proizvoda;
11. rok upotrebe;
12. uslove skladištenja.

Član 3

Proizvodi se stavljaju u promet samo u originalnom pakovanju, u ambalaži od materijala koji obezbeđuje očuvanje kvaliteta proizvoda do momenta otvaranja u roku upotrebe, osim ako to ovim pravilnikom nije drugačije propisano.

Član 4

Svi proizvodi koji se stavljaju u promet, moraju na omotu, posudi ili nalepnici za pojedinačno pakovanje imati deklaraciju koja sadrži sledeće podatke:

1. naziv proizvoda i njegovo trgovačko ime, ako ga proizvod ima;
2. naziv i sedište proizvođača;
3. datum proizvodnje i rok upotrebe ili samo podatak "upotrebljiv do";
4. neto količina (masa ili zapremina) proizvoda;
5. osnovne sirovine proizvoda prema opadajućem redosledu količina, ako to ovim pravilnikom nije drugačije propisano;
6. sadržaj kuhinjske soli, ako je proizvod sadrži;
7. funkcionalnu grupu upotrebljenih aditiva i njihov naziv ili brojčana oznaka aditiva, primer: antioksidans (alfa-tokoferol) ili antioksidans (E 307);
8. vrstu i količinu sastojaka dodatih radi povećanja biološke vrednosti proizvoda;
9. uslove skladištenja;
10. druge podatke od interesa za potrošače.

Član 5

Ako neto količina proizvoda koji se stavlja u promet u originalnom pakovanju ne prelazi 100 g, odnosno 100 ml, deklaracija mora da sadrži samo: naziv proizvoda, naziv i sedište proizvođača ili naziv preduzeća koje proizvod pakuje, neto količinu, datum proizvodnje i rok upotrebe ili podatak "upotrebljiv do".

Član 6

Ako proizvode ne pakuje proizvođač, deklaracija mora, osim podataka iz člana 4 ovog pravilnika, da sadrži i naziv i sedište preduzeća koje proizvod pakuje.

Deklaracija za proizvod koji je uvezen, pored podataka iz člana 4 ovog pravilnika, mora da sadrži i naziv zemlje porekla.

Član 7

Deklaracija mora biti lako uočljiva, jasna, čitka i neizbrisiva. Slova kojima je štampan naziv proizvoda i firme, odnosno naziv proizvođača moraju biti veća od slova kojima je odštampan tekst deklaracije.

Član 8

Ako je sadržaj pojedinačnog pakovanja proizvoda (neto količina) deklarisan u jedinicama mase, dozvoljena odstupanja od nazivne mase za pojedinačna pakovanja data su u tabeli 1.

Srednja vrednost stvarne greške za uzorak od 10 pojedinačmh pakovanja mora biti manja ili jednaka 40% od granice dozvoljene greške za datu nazivnu masu navedenu u tabeli 1.

Član 9

Ako je sadržaj pojedinačnog pakovanja proizvoda (neto količina) deklarisan u jedinicama zapremine, dozvoljena odstupanja od nazivne zapremine, pri temperaturi od 20±1°C za pojedinačna pakovanja data su u tabeli 2.

Srednja vrednost stvarne greške za uzorak od 10 pojedinačnih pakovanja mora biti manja ili jednaka 40% od granice dozvoljene greške za datu nazivnu zapreminu navedenu u tabeli 2.

Član 10

Proizvodi se moraju skladištiti, transportovati i čuvati na način kojim se obezbeđuje očuvanje njihovog kvaliteta do momenta otvaranja u roku upotrebe, na način propisan ovim pravilnikom.

II POSEBNE ODREDBE

Član 11

Proizvodima, u smislu ovog pravilnika, smatraju se sledeće grupe proizvoda:

1. jestiva biljna ulja sa naznakom sirovine;
2. jestiva ulja i masti bez naznake sirovine i njima srodni proizvodi;
3. masni namazi i složeni masni namazi;
4. majonez i proizvodi srodni majonezu.

1. Jestiva biljna ulja sa naznakom sirovine

Član12

Pod jestivim biljnim uljima sa naznakom sirovine, u smislu ovog pravilnika, podrazumevaju se prehrambeni proizvodi dobijeni iz plodova (semena) uljarica ili delova biljaka koji sadrže ulje dobijeno po utvrđenom tehnološkom postupku i to: presovanjem, odnosno ekstrakcijom sa rastvaračem i rafinacijom.

Jestiva biljna ulja su trigliceridi masnih kiselina, koji u manjim količinama mogu da sadrže i druge supstance koji su prirodni sastojci ulja.

Član 13

Jestiva biljna ulja sa naznakom sirovine, mogu se stavljati u promet kao:

1. hladno presovano nerafinisano jestivo biljno ulje;
2. devičansko jestivo biljno ulje;
3. jestivo rafinisano biljno ulje.

Jestiva biljna ulja sa naznakom sirovine proizvode se isključivo od jedne vrste sirovine.

Član 14

Hladno presovano nerafinisano jestivo biljno ulje se proizvodi iz sirovina naznačenih u članu 17 ovog pravilnika, bez zagrevanja, presovanjem, uz prethodno čišćenje (odstranjivanje nečistoća), Ijuštenje i usitnjavanje mehaničkim putem (kod određenih sirovina).

Hladno presovano nerafinisano jestivo biljno ulje može se prečišćavati isključivo pranjem sa vodom, taloženjem, filtracijom i centrifugiranjem.

Član 15

Devičansko jestivo biljno ulje se proizvodi iz sirovina naznačenih u članu 17 ovog pravilnika, presovanjem uz prethodno čišćenje (odstranjivanje nečistoća), Ijuštenje i usitnjavanje mehaničkim putem (kod odredenih sirovina). Pri izdvajanju ulja dozvoljeno je zagrevanje materijala za presovanje (kondicioniranje).

Devičansko jestivo biljno ulje može se prečišćavati isključivo pranjem sa vodom, taloženjem, filtracijom i centrifugiranjem.

Član 16

Jestivo rafinisano biljno ulje se proizvodi iz sirovina naznačenih u članu 17 ovog pravilnika, čišćenjem (odstranjivanje nečistoća), Ijuštenjem i usitnjavanjem mehaničkim putem (kod određenih sirovina), presovanjem odnosno ekstrakcijom sa organskim rastvaračem i rafinacijom.

Član 17

U proizvodnji jestivih biljnih ulja mogu se koristiti sledeće sirovine:

1. zrno suncokreta (Helianthus annus L.) za proizvodnju suncokretovog ulja;
2. seme repice (Brassicca napus L., Brassicca campestris L., Brassicca juncea L.) sa niskim sadržajem eruka kiseline za proizvodnju repičinog ulja;
3. seme soje (Gliycine max Merrill) za proizvodnju sojinog ulja;
4. klica zrna kukuruza (Zea mays L.) za proizvodnju ulja kukuruzne klice;
5. plod arašida (Arachis hypogaea L.) za proizvodnju arašidovog ulja;
6. koštice različitih vrsta babasu oraha (Orbignja oleifera B., Orbignya huebneri B., Orbignya martiana B.R.) za proizvodnju ulja babasu oraha;
7. kopra kokosovog oraha (Cocos nucifera L.) za proizvodnju kokosovog ulja;
8. seme različitih vrsta pamuka (Gossypium spp.) za proizvodnju jestivog pamukovog ulja;
9. koštice grožđa (Vitis vinifera L.) za proizvodnju ulja koštice grožda;
10. seme bele slačice (Sinapis alba L. ili Brassicca hirta Moench), odnosno seme smeđe slačice (Brassicca juncea L. Czern. i Coss.), odnosno seme crne slačice (Brassicca nigra L. Koch) za prozvodnju ulja slačice;
11. perikarp ploda uljane palme (Elaes guineensis Jacq.) za proizvodnju palminog ulja, oleina - tečne frakcije palminog ulja i stearina - čvrste frakcije palminog ulja;
12. koštica uljane palme (Elaeis guineensis Jacq.) za proizvodnju ulja palmine koštice;
13. zrno šafranike (Carthamus tinctorius L.) za proizvodnju ulja šafranike;
14. seme susama (Sesamum indicum L.) za proizvodnju susamovog ulja;
15. seme tikve (Cucurbita pepo L.) za proizvodnju ulja semena tikve;
16. drugi plodovi i delovi biljaka koji sadrže ulje i nisu toksični za Ijudsku upotrebu.

Član 18

U proizvodnju hladno presovanih nerafinisanih i devičanskih jestivih biljnih ulja sa naznakom sirovine nije dozvoljeno korišćenje aditiva.

Član 19

U proizvodnji jestivih rafinisanih biljnih ulja sa naznakom sirovine mogu se upotrebiti aditivi navedeni u tabeli 3.

Član 20

Jestiva biljna ulja moraju se čuvati i skladištiti u tamnoj. suvoj i prozračnoj prostoriji gde temperatura ne prelazi 22 °C, osim ako na deklaraciji proizvoda nije drugačije naznačeno.

Član 21

Jestiva biljna ulja mogu se stavljati u promet i u rinfuzi, odnosno u cisternama, ako su namenjeni kao sirovina za dalju preradu.

Član 22

Jestiva biljna ulja sa naznakom sirovine koja se stavljaju u proraet moraju da ispunjavaju zahteve date u tabelama 4, 5, 6 i 7, a koje se odnose na:

• sastav masnih kiselina jestivih biljnih ulja, određen gasnom hromatografijom, % mase na masu (u daljem tekstu: m/m);
• fizičke i hemijske karakteristike jestivih biljnih ulja;
• sadržaj tokoferola i tokotrienola jestivih biljnih ulja, mg/kg ulja;
• udeo desmetilsterina u ukupnom sterolu, u procentima.

Član 23

Jestiva biljna ulja sa naznakom sirovine, moraju biti prijatnog ukusa i mirisa svojstvenog sirovini ili neutralni bez stranog mirisa i da nisu užegla.

Pojedine grupe jestivih biljnih ulja sa naznakom sirovine moraju da ispunjavaju zahteve date u tabeli 8.

Član 24

Pri označavanju jestivih biljnih ulja sa naznakom sirovine treba navesti vrstu sirovine iz koje je ulje proizvedeno utvrđenu u članu 17 ovog pravilnika, kao i grupu kojoj proizvod pripada iz člana 13 ovog pravilnika.

2. Jestiva ulja i masti bez naznake sirovine i njima srodni proizvodi

Član 25

Jestiva ulja i masti bez naznake sirovine i njima srodni proizvodi, u smislu ovog pravilnika, su prehrambeni proizvodi dobijeni cxl jestivih ulja i masti biljnog, odnosno životinjskog porekla postupkom

hidrogenacije, frakcionisanjern, interesterifikacijom ili kombinacijom ovih postupaka uz mogućnost njihovog naknadnog mešanja.

Član 26

Jestiva ulja i masti bez naznake sirovine i njima srodni proizvodi stavljaju se u promet kao:

1. jestivo nerafinisano biljno ulje;
2. jestivo rafinisano biljno ulje;
3. mešano jestivo biljno ulje;
4. jestiva rafinisana biljna mast;
5. mešana jestiva rafinisana mast;
6. biljni mrs.

Član 27

Pre proizvodnje jestivog nerafinisanog biljnog ulja, jestivog rafinisanog biljnog ulja, mešanog jestivog biljnog ulja i mešane jestive rafmisane masti, proizvođač je dužan da donese proizvodačku specifikaciju.

Proizvođačka specifikacija, osim podataka iz člana 2 ovog pravilnika, rnora da sadrži i podatke o sadržaju zasićenih, mononezasićenih i polinezasićenih masnih kiselina u proizvodu.

Član 28

Na pakovanju ili nalepnici proizvoda iz člana 26 ovog pravilnika ne sme biti istaknuta slika ili crtež uljarica čija ulja ulaze u njegov sastav.

Član 29

Jestivo nerafinisano biljno ulje dobija se mešanjem hladno presovanih nerafinisanih jestivih biljnih ulja, odnosno devičanskih jestivih biljnih ulja.

Član 30

Jestivo rafmisano biljno ulje dobija se mešanjem jestivih rafinisanih biljnih ulja.

Član 31

Mešano jestivp biljno ulje dobija se mešanjem hladno presovanih nerafinisanih jestivih biljnih ulja, devičanskih jestivih biljnih ulja i rafinisanih jestivih biljnih ulja.

Član 32

Jestiva rafinisana biljna mast je proizvod koji se dobija od jestivih ulja, odnosno masti biljnog, porekla postupkom hidrogenacije, frakcionisanjem, interesterifikacijom ili kombinacijom ovih postupaka uz mogućnost njihovog naknadnog mešanja.

Član 33

Mešana jestiva rafinisana mast je proizvod dobijen od jestivih ulja, odnosno masti biljnog odnosno životinjskog porekla postupkom hidrogenacije, frakcionisanjem, interesterifiicacijom ili kombinacijom ovih postupaka uz mogućnost njihovog naknadnog mešanja.

Član 34

Biljni mrs je proizvod dobijen od jestivih biljnih ulja i masti uz dodatak aditiva, postupkom mešanja i kristalizacije. Biljni mrs mora da sadrži najmanje 95% (m/m) masnoće.

Član 35

Srodni proizvodi jestivih ulja i masti bez naznake sirovine su namenske masti dobijene od jestivih ulja i masti uz dodatak aditiva, a sadrže najmanje 95% (m/m) masnoće.

Pre proizvodnje namenskih masti proizvođač je dužan da donese proizvođačku specifikaciju.

Član 36

U proizvodnji jestivih ulja i masti bez naznake sirovine i njima srodnih proizvoda mogu se upotrebljavati aditivi dati u tabeli 9.

Član 37

Jestiva ulja i masti bez naznake sirovine i njima srodni proizvodi moraju biti prijatnog mirisa i ukusa svojstvenog sirovini ili neutralni bez stranog mirisa i da nisu užegla.

Pojedine grupe jestivih ulja i masti bez naznake sirovine moraju da ispunjavaju zahteve date u tabeli 10.

Član 38

Jestiva ulja i masti bez naznake sirovine i njima srodni proizvodi moraju se čuvati i skladištiti u tamnoj, suvoj, i prozračnoj prostoriji gde temperatura ne prelazi 22 °C, osim ako na deklaraciji proizvoda nije drugačije naznačeno.

Član 39

Jestiva ulja i masti bez naznake sirovine i njima srodni proizvodi mogu se stavljati u promet i u rinfuzu, odnosno u cisternama, ako su namenjeni kao sirovina za dalju preradu.

3. Masni namazi i složeni masni namazi

Član 40

Masni namazi i složeni masni namazi, u smislu ovog pravilnika, su prehrambeni proizvodi u obliku tečne, polučvrste ili čvrste emulzije, koji sadrže najmanje 10% (m/m) a najviše 95% (m/m) masnoće a udeo mlečne masti u ukupnoj masnoći može da iznosi najviše 3%.

U grupu ovih proizvoda ne spadaju emulzije na bazi mleka, odnosno mlečnih proizvoda, majoneza i siraih namaza.

Osnovne sirovine koje se koriste u proizvodnji ovih proizvoda su jestive biljne i životinjske masti, jestiva biljna ulja, voda i dodaci.

Clan 41

Zavisno od upotrebljenih sirovina i načina proizvodnje, masni namazi i složeni masni namazi se stavljaju u promet kao:

1. Masni namazi:
   1. margarin;
   2. kretn margarin;
   3. polarin-polumasni margarin;
   4. margarinski namazi.
2. Složeni masni namazi:
   1. punomasni namaz;
   2. krem namaz;
   3. polumasni namaz;
   4. mešani masni namaz.

Član 42

Masni namazi su tečne, polučvrste ili čvrste emulzije tipa vode u ulju proizvedene postupkom emulgovanja dve faze: vodene faze i masne faze.

Složeni masni namazi su tečne, polučvrste ili čvrste emulzije tipa vode u ulju i ulja u vodi.

Član 43

Sadržaj masti u masnim namazima i složenim masnitn namazima dat je u tabeli 11.

Član 44

Ako margarinski namaz ili mešani masni namaz sadrže manje od 39% masti, mogu se stavljati u promet kao niskokalorični.

Član 45

Pri proizvodnji margarinskih namaza i mešanih masnih namaza proizvođač je dužan da donese proizvođačku specifikaciju.

Član 46

U proizvodnji masnih namaza i složenih masnih namaza, radi isticanja željenih fizičkohemijskih, funkcionalnih i organoleptičkih osobina ili povećanja biološke vrednosti određenog proizvoda, koriste se sledeći dodaci:

1. starter kulture za pripremu mlečne kiseline, odnosno mlečne arome mikrobiološkog porekla;
2. vitamini;
3. kuhinjska so;
4. žumanca od kokošjih jaja;
5. jestivi proteini;
6. šećeri (zaslađivači ugljenohidratnog porekla);
7. želatin;
8. skrob;
9. mleko i proizvodi od mleka;
10. mono-di-oligosaharidi (uključujući inulin) i malto-dekstrini.

Član 47

U proizvodnji masnih namaza i složenih masnih namaza, mogu se koristiti vitamini i aditivi navedeni u tabelama 12 i 13.

Član 48

Masni namazi i složeni masni namazi koji se stavljaju u promet moraju da ispunjavaju sledeće zahteve:

1. da su boja, ukus i miris prijatni i svojstveni proizvodu, bez stranog mirisa i bez mirisa i ukusa na užeglost;
2. da kiselinski broj iznosi najviše 3,0 mg KOH/kg;
3. da sadržaj kuhinjske soli iznosi najviše 2,5% (m/m).

Član 49

Masni namazi i složeni masni namazi moraju se čuvati i skladištiti u tamnoj, suvoj i prozračnoj prostoriji gde temperatura nije ispod 5°C a ne prelazi 15°C, osim ako na deklaraciji proizvoda nije drugačije naznačeno.

4. Majonez i proizvodi srodni majonezu

Član 50

Zavisno od upotrebljene sirovine i načina proizvodnje majonez i proizvodi srodni majonezu stavljaju se u promet kao:

1. majonez;
2. salatni majonez;
3. niskokalorični majonez;
4. majonezni sos;
5. salatni preliv;
6. salate sa majonezom ili proizvodima srodnim majonezu.

Član 51

Pre proizvodnje salatnog majoneza, niskokaloričnog majoneza, majoneznog sosa, salatnog preliva i salate sa majonezom ili proizvodima srodnim majonezu, proizvodač je dužan da donese proizvođačku specifikaciju.

Član 52

Majonez, salatni majonez i niskokalorični majonez su proizvodi u obliku emulzije tipa ulje u vodi, proizvedeni od jestivih biljnih ulja, žumanaca od kokošijih jaja i dodataka. Niskokalorični majonez se može proizvoditi i bez žumanaca.

Majonez, salatni majonez i niskokalorični majonez koji se stavljaju u promet moraju da ispunjavaju zahteve date u tabeli 14.

Član 53

Majonezni sos je proizvod dobijen od majoneza, salatnog majoneza ili niskokaloričnog majoneza i dodataka.

Član 54

Salatni preliv je emulgovan ili neemulgovani proizvod, proizveden od jestivih biljnih ulja i dodataka.

Salatni preliv mora da sadrži najmanje 5% jestivog biljnog ulja.

Član 55

Salate sa majonezom ili proizvodima srodnim majonezu (u daljem tekstu: salate) su proizvodi dobijeni od majoneza, salatnog majoneza, niskokaloričnog majoneza, sosova ili preliva i usitnjenog mesa, ribe, povrća, voća, jaja, cerealija, biljnih proteina i dodataka.

Zavisno od sadržaja sirovina salate se stavljaju u promet kao:

1. salate sa mesom;
2. salate sa ribom;
3. salate sa povrćem;
4. salate sa biljnim proteinima;
5. mešane salate.

Salata koja se stavlja u promet mora da ispunjava zahteve date u tabeli 15.

Član 56

U proizvodnji majoneza i proizvoda srodnih majonezu, radi isticanja željenih fizičko-hemijskih i organoleptičkih osobina ili povećanja biološke vrednosti određenog proizvoda, koriste se sledeći dodaci:

1. belanca od kokošijih jaja;
2. proizvodi od kokošijih jaja;
3. šećeri;
4. kuhinjska so;
5. sirće;
6. mirođije, začini, lekovito bilje i njihovi ekstrakti;
7. voće i sokovi od voća;
8. povrće i sokovi od povrća;
9. senf i mlevena slačica;
10. proizvodi od mleka.

U proizvodnji proizvoda srodnih majonezu, osim napred navedenih, mogu se koristiti i sledeći dodaci:

1. belančevine biljnog porekla;
2. cerealije;
3. zaslađivači ugljenohidratnog porekla;
4. skrob;
5. pečurke;
6. mleko i proizvodi od mleka;
7. vino i alkoholno piće - samo u proizvodnji preliva, i to u količini ograničenoj sadržajem alkohola u proizvodu koji ne sme iznositi više od 1% V/V (zapremine na zapreminu).

Član 57

U proizvodnji majoneza i proizvoda srodnih majonezu mogu se koristiti vitamini i aditivi navedeni u tabelama 16 i 17.

Član 58

Majonez i proizvodi srodni majonezu moraju biti specifičnog ukusa i mirisa, bez stranog mirisa i ukusa i da nisu užegli.

Član 59

Majonez i proizvodi srodni majonezu moraju se čuvati i skladištiti u tamnoj, suvoj i prozračnoj prostoriji gde temperatura nije ispod 5°C a ne prelazi 10°C, osim ako na deklaraciji proizvoda nije drugačije naznačeno.

III PRELAZNE ODREDBE

Član 60

Odredbe člana 4 ovog pravilnika koje se odnose na podatke sadržane u deklaraciji, primenjivaće se po isteku tri meseca od dana stupanja na snagu ovog pravilnika.

Član 61

Odredbe člana 22 ovog pravilnika koje se odnose na zahteve date u tabelama 6 i 7 primenjivaće se po isteku godinu dana od dana donošenja jugoslovenskog standarda kojim će se utvrditi metod za određivanje sadržaja tokoferola, tokotrienola i desmetilsterina u ukupnom sterolu kod jestivih biljnih ulja.

IV ZAVRŠNEODREDBE

Član 62

Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaju da važe odredbe Pravilnika o kvalitetu jestivih ulja i masti biljnog porekla i margarina, majoneza i njima srodnih proizvoda ("Službeni list SFRJ", br. 27/85), koje se odnose na majonez i srodne proizvode i odredbe Pravilnika o kvalitetu jestivih ulja, masti biljnog i životinjskog porekla, margarina i njima srodnih proizvoda ("Službeni list SRJ", br. 25/92) koje se odnose na jestiva biljna ulja, jestive biljne masti, margarin i srodne proizvode.

Član 63

Ovaj pravilnik stupa na snagu po isteku trideset dana od dana objavljivanja u "Službenom listu SRJ".