PRAVILNIK O USLOVIMA POD KOJIMA SE MOGU STAVLJATI U PROMET NAMIRNICE I PREDMETI OPŠTE UPOTREBE KOJI SU KONZERVISANI JONIZUJUĆIM ZRAČENJEM

Br. 42/98

Član 1

Namirnice i predmeti opšte upotrebe određeni ovim pravilnikom mogu se konzervisati jonizujućim zračenjem radi produženja trajnosti i očuvanja zdravstvene ispravnosti i stavljati u promet ako:

1. se nalaze na Listi 1 - Namirnice i predmeti opšte upotrebe koji se mogu konzervisati jonizujućim zračenjem i maksimalno dozvoljene doze zračenja;
2. nisu organoleptički odnosno hemijski izmenjeni usled delovanja mikroorganizama;
3. nisu sekundarno kontaminirani mikroorganizmima usled loših higijensko-sanitarnih uslova prerade, transporta i skladištenja;
4. se ozračivanjem ne menjaju hranljiva vrednost namirnica, fizička, hemijska i organoleptička svojstva karaktristična za pojedinu namirnicu, odnosno predmet opšte upotrebe;
5. i posle ozračivanja odgovaraju propisima o kvalitetu i zdravstvenoj ispravnosti za tu vrstu proizvoda;
6. se postupak ozračivanja sprovodi u skladu sa odredbama ovog pravilnika.

Lista 1 data u prilogu ovog pravilnika čini njegov sastavni deo.

Član 2

Namirnice i predmeti opšte upotrebe mogu se konzervisati jonizujućim zračenjem samo radi postizanja efekata datih u koloni 3 Liste 1 (svrha ozračivanja) i sa dozom zračenja koja predstavlja najmanju apsorbovanu dozu da se postigne željeno dejstvo i koja ne sme prelaziti gornju granicu datu u koloni 4 Liste 1 (maksimalno dozvoljene doze zračenja).

Maksimalno dozvoljena doza zračenja odgovara ukupnoj srednjoj apsorbovanoj dozi zračenja u namirnici i predmetu opšte upotrebe i predstavlja aritmetičku sredinu minimalne i maksimalne dozvoljene doze. Razlika između minimalne i maksimalne apsorbovane doze ne sme biti veća od razlike minimalne potrebne doze da bi se postigao efekat ozračivanja, i maksimalne dozvoIjene doze.

Član 3

Namirnice i predmeti opšte upotrebe iz Liste 1 mogu se konzervisati:

1. gama zracima radionuklida 60°C i Cs;
2. rendgenskim zračenjem iz uređaja koji rade na ener-getskom nivou od 5 MeV ili niže;
3. elektronima proizvedenim uređajima koji rade na ener-getskom nivou od 10 MeV ili niže.

Član 4

Namirnice i predmeti opšte upotrebe mogu se samo jedanput ozračiti na način iz čl. 2 i 3 ovog pravilnika, osim namirnica sa niskim sadržajem vlage (žita, leguminoze, dehidrirane namirnice i sl.), koje se ozračuju niskim dozama zračenja zbog dezinsekcije, s tim da ukupna apsorbovana doza ne sme preći 10 kGy.

Član 5

Ponovo ozračenom namirnicom ne smatra se:

1. namirnica koja je pripremljena od sastojaka koji su u prethodnorn postupku ozračeni apsorbovanim dozama manjim od 1 kGy, koja se ozračuje u druge tehnološke svrhe;
2. konzervisana namirnica koja sadrži manje od 5% sastojaka ozračenih u prethodnom postupku;
3. namirnica na koju je doza zračenja za postizanje željenog dejstva primenjena višekratno kao deo jedinstvenog postupka, s tim da ukupna apsorbovana doza u namimicama ne sme biti veća od 10 kGy.

Član 6

Namirnice i predmeti opšte upotrebe u originalnom pakovanju koji su konzervisani jonizujućim zračenjem moraju u deklaraciji sadržati oznaku o konzervisanju zračenjem ili podatak o nekoj dragoj svrsi ozračivanja, datum konzervisanja i naziv pravnog lica koje je izvršilo konzervisanje jonizujućim zračenjem.

Namirnice iz stava 1 ovog člana u rasutom stanju moraju podatke iz tog stava sadržati u propratnoj dokumentaciji.

Odredba stava 1 ovog člana ne odnosi se na proizvode koji u svom sastavu sadrže 5% komponenti koje su dodate jonizujućim zračenjem.

Član 7

Jonizujuće zračenje namirnica i predmeta opšte upotrebe mogu vršiti ovlašćena pravna lica i ovlašćeni stručnjaci u tim pravnim licima koje odredi savezni ministar za rad, zdravstvo i socijalnu politiku.

Član 8

Pravno lice koje se bavi konzervisanjem namirnica i predmeta opšte upotrebe jonizujućim zračenjem mora da poseduje dokumentaciju i da vodi evidenciju za svaku pojedinu seriju proizvoda, i to:

1. naziv proizvoda i njegovo trgovačko ime ako ga proizvod ima;
2. naziv i sedište proizvođača, odnosno preduzeća koje pakuje ili prodaje proizvod i vlasnika proizvoda;
3. broj serije proizvoda;
4. uslove čuvanja i skladištenja kod ovlašćenog pravnog lica koje vrši jonizujuće ozračivanje proizvoda;
5. podatke o kvalitetu i zdravstvenoj ispravnosti proizvoda pre ozračivanja, koje obezbeđuje naručilac usluge ozračivanja;
6. podatke o optimalnoj dozi da bi se postigao efekat ozračivanja;
7. tip ambalaže koja se koristi za vreme ozračivanja;
8. datum ozračivanja, ime i prezime lica odgovornog i ovlašćenog za ozračivanje;
9. podatke o radu postrojenja i kontroli procesa, uključujući i rezultate dozimetrijske kontrole;
10. druge podatke koji mogu biti od značaja za ocenu ozračenog proizvoda.

Nadzor kod određivanja optimalne doze ozračivanja mora da vrši radnik sa visokom stručnom spremom - specijalista za radijacionu tehniku u saradnji sa specijalistom za mikrobiologiju namirnica i koji je zaposlen (ili radi) u ovlašćenoj organizaciji za vršenje superanaliza namirnica i predmeta opšte upotrebe.

Član 9

Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o uslovima pod kojima se mogu stavljati u promet životne namirnice i predmeti opšte upotrebe konzervirani zračenjem ("Službeni list SFRJ", br. 68/84).

Član 10

Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavlji-vanja u "Službenom listu SRJ".

Lista 1
NAMIRNICE I PREDMETI OPŠTE UPOTREBE KOJI SE MOGU KONZERVISATI JONIZUJUĆIM ZRAČENJEM I MAKSIMALNO DOZVOLJENE DOZE ZRAČENJA

• Iradijacija hrane
• Jonizujuće zračenje - primena u proizvodnji i očuvanju zdravstveno bezbedne hrane